Ysgrifennwyd gan Paul Doyle, Uwch Swyddog, Llythrennedd a Chymorth Llyfrgelloedd, Castell-nedd Port Talbot
Efallai y bydd y disgrifiad swydd yn dweud Uwch Swyddog Llythrennedd a Chymorth Llyfrgelloedd, ond y gwir yw bod y swydd yn amrywio yn dibynnu ar bwy rydw i’n gweithio gyda nhw.
I’r plant rwy’n gweithio gyda nhw, rwy’n aml yn ‘y storïwr’ neu’r ‘dyn barddoniaeth’. I’r clybiau llyfrau yng Nghastell-nedd Port Talbot, fi yw’r ‘un sy’n ymwneud â’r llyfrau’. I eraill fi yw ‘y person cyfryngau cymdeithasol’, neu ‘yr un sy’n gwneud yr ystadegau’, neu ‘yr un sy’n mynd i mewn i’r gymuned’. A dyma beth rwy’n ei garu am y rôl, nid yw byth yn arferol nac yn rhagweladwy – mae pob wythnos yn dod â rhywbeth newydd. Mae hyn weithiau’n golygu yr ydw i’n treulio fy nyddiau yn bownsio o gwmpas fel pêl ping-pong, ond i mi dyma hefyd lle gall creadigrwydd ffynnu a gellir creu cyfleoedd newydd.
Ym mis Ionawr, cefais wahoddiad i siarad ar raglen sgwrs ffôn BBC Radio Wales am fy ngwaith, yn benodol ynghylch pwnc darllen plant. Mae hwn yn faes gwaith yr wyf yn arbennig o angerddol amdano ac rwyf wedi treulio’r rhan fwyaf o’m hamser gyda Gwasanaeth Llyfrgell Castell-nedd Port Talbot yn gweithio arno. Yn ystod y sgwrs ffôn, roedd cwestiwn ynglŷn â mynediad at lyfrau a llyfrgelloedd.
Ar unwaith fe wnes i dynnu ar fy mhrofiad fy hun fel bachgen ifanc nad oedd yn ffansi darllen rhyw lawer gan ei fod yn edrych fel gwaith caled. Ond ar ôl i mi ddod o hyd i’r llyfr cyntaf hwnnw gyda dim ond geiriau o’r dechrau i’r diwedd, First and Ten gan Laurence James, dechreuodd fy nhaith ddarllen.
I mi, digwyddodd y daith hon o silffoedd y llyfrgell, a dyma beth rwy’n ei ddweud wrth blant nawr. Nid oes lle gwell i ddarganfod beth rydych chi’n hoffi ei ddarllen, pa lyfrau sy’n gweithio orau i chi, na’r llyfrgell. Mae’n cymryd amser i rai, fel y gwnaeth i mi, ond os yw’r cyfan y gallwn ei wneud yw parhau i ddangos i blant yr amrywiaeth o lyfrau a’u cyflwyno i gymaint o wahanol fathau o lyfrau ag y gallwn, yna byddwn yn troi mwy o blant yn ddarllenwyr. Darllenwyr gydol oes.
Ers 2009, rwyf wedi gweithio’n agos iawn gydag ysgolion, awduron plant a phlant. Mae wedi rhoi cyfle i mi hefyd ddod yn berfformiwr barddoniaeth, storïwr ac arweinydd ysgrifennu creadigol i blant. Mae hefyd wedi rhoi’r cyfle i mi gyflwyno ystod o brosiectau ar gyfer y Gwasanaeth llyfrgelloedd, yn fwyaf arbennig dwy Ŵyl Lyfrau Plant yn 2024 a 2025.
Wrth wneud y gwaith hwn, does dim byd yn curo derbyn adborth gan y plant a’r rhieni sy’n dweud “Fe wnaethoch chi fy helpu.” Cyn belled â mai dyma’r adborth, byddaf yn parhau i wneud yr hyn rydw i’n ei wneud ac yn parhau i ddweud wrth bobl fod y cyfan wedi digwydd oherwydd y daith ddarllen a gymerais yn y llyfrgell dros ddeugain mlynedd yn ôl.
Os ydych chi’n chwilio am lyfrau i’w darllen i blant, yna rhowch gynnig ar gasgliadau straeon byrion. Bydd y straeon hyn yn neidio’n gyflym o’r dudalen i’ch pen ac yn dod yn ffefrynnau yn siwr.
NB Fy argymhellion darllen yw (ar gyfer oedolion) The Fugitives gan Jamal Mahjoub – llyfr sy’n ymddangos yn ein casgliad Clwb Llyfrau, Hooked on Books. Roedd hyn yn gymaint o bleser i’w ddarllen, cefais fy synnu ganddo; ac (i blant) Silver Unicorns and Golden Birds gan Duncan Williamson.